Aan de Oever van ons Onderwijs

Sneakpreview - Symposium Retrospectief!

Terugblik

Licht stroomt uit de schaduwkant van het onderwijs

Op 7 november 2025 organiseerde Studio Moio, in samenwerking met de Gemeente Leiden, het onderwijssymposium “Licht uit de schaduwkant van het onderwijs” in het Stadhuis van Leiden.

Tijdens deze dag kwamen jongeren, docenten, kunstenaars, bestuurders en beleidsmakers samen om het onderwijs opnieuw aan te kijken, aan de hand van artikel 29 van het Kinderrechtenverdrag, waarin vijf doelstellingen van goed onderwijs zijn vastgelegd. Niet als abstracte belofte, maar in relatie tot de dagelijkse praktijk: waar het schuurt, waar het pijn doet, én waar het hoop geeft.

"Voor goed onderwijs, hoeven we niet te wachten op grootschalige transities en veranderingen. De belangrijkste verandering is dat we naar elkaar luisteren en elkaar horen, dwars door functies, niveaus en systemen. En om elkaar te zien en naar elkaar te luisteren, is niets anders nodig dan ons menselijk vermogen tot er naast staan. We hoeven niet op te lossen, om te beginnen elkaar te zien."

Een centrale gedachte van de dag was de introductie van een nieuwe prestatie-indicator voor goed onderwijs:
drinkbare rivieren. Een ogenschijnlijk ongebruikelijk idee, dat het onderwijs plaatst in een groter perspectief: als fundament voor leven, samenleven en zorg voor de aarde. Wat zegt het over ons onderwijs, als we leven leren beschermen in plaats van uitputten?

De dag bestond uit verhalen, kunst, muziek, stilte en ontmoeting. Sprekers als Li An Phoa, Nathalie Lecina, Marten Elkerbout, Dodou, Annette ter Haar, Jessica Hilhorst, Chrisje Sandelowsky, Jayson Hellburg, Maaike de Witte de Jong en Gianni lieten zien hoe juist vanuit de schaduw nieuwe initiatieven ontstaan.

Met spoken word van Joshua Snijders, luisterkaarten van Susan Bink en kunstinstallaties werd leren niet alleen besproken, maar ook belichaamd.

En... In de ruimte stond een boot- kwetsbaar, licht, en dragend tegelijk. De boot fungeerde als levend boek: deelnemers schreven inzichten en wensen op de verschillende onderdelen. In flessen gaven zij woorden aan elkaar mee, en aan zichzelf- als herinnering aan wat hier werd gedeeld.

Het symposium was geen conferentie met conclusies, maar een oefening in menselijkheid.
Een dag van luisteren, vertragen en samen betekenis maken.

Want goed onderwijs laat zich niet alleen meten in cijfers —
maar in de vraag of het leven er beter van wordt.

Waar het wringt

We leven in een land waar kinderen al op jonge leeftijd het label “hoog” of “laag” opgeplakt krijgen.

Waar motivatie verdwijnt in toetsdruk, en leerlingen worden afgerekend op cijfers in plaats van gezien in hun waarde.

Elk jaar raken tienduizenden jongeren het onderwijs kwijt – niet omdat ze niet willen leren, maar omdat het systeem hen niet ziet.

Tegelijkertijd weten we:

onderwijs kan ook een plek zijn van licht. Van groei, van verbondenheid, van betekenisvol mens-zijn.

Maar daarvoor moeten we durven kijken naar wat er nu misgaat. En ruimte maken om opnieuw te beginnen.

De dag als rivier

Er is geen strak schema, maar wel een ritme. De dag stroomt – als een rivier. De ruimte is een levend land- schap met installaties, plekken om te luisteren, tafels om te schrijven en hoeken om te dromen.

Op deze plek zijn verhalen verzameld van leerlingen, docenten en bestuurders. Verhalen over waar het onderwijs pijn doet – en ook verhalen over waar mensen zelf beweging hebben gebracht. Over moed, initiatief, creativiteit en de zoektocht naar betekenis- vol leren.

Het Programma:

09.30 – Inloop bij de bron
10.00 – Opening door de stroom

Dagvoorzitter Mark Boode gaat ons voor in onze rafts door deze wildwaterbaan met haar rustplekken en uitzichten.

Li An Phoa opent de dag over rivieren die weer drinkbaar worden, en wat dat vraagt van onze manier van leven en leren.

10.30 – De zijstromen vloeien samen

Via de vijf doelstellingen van het onderwijs van het IVRK gaan we de schaduwkanten in de ogen kijken en laten we de lichtende voorbeelden zien van hoe het ook wel kan.

We worden meegenomen op reis door Jessica Hilhorst, beleidsmedewerker onderwijsinnovatie en winnaar van de prĳs "Onzichtbare Held 2024",

Marc Dullaert, oud-kinderombudsman en bedenker van het begrip “leerrechtambtenaar”,

Chrisje Sandelowsky, verbonden aan leerstoel Kinderrechten aan de Universiteit Leiden,

Marten Elkerbout, moedig onderwijsvernieuwer en bestuursvoorzitter

en vele inspirerende sprekers meer, zie ook de sprekers hieronder

14.30 – De bedding zoeken

We gaan aan de slag voor onderwijs waarbij licht komt uit de schaduwkant. Juist daar waar het lastig is, zien we de meest spanennde voorbeelden.

15.00 – Overdracht aan de Oever

Via de vijf doelstellingen van het onderwijs van het IVRK gaan we de schaduwkanten in de ogen kijken en laten we de lichtende voorbeelden zien van hoe het ook wel kan.

16.00 – Opening Sleutelplaats

Een inspirerende werkplaats opent om jongeren leerruimte te bieden. Uit de schaduwen ontstaat een lichten voorbeeld.

De 5 doelstellingen

De hele dag is opgebouwd rondom de vijf doelstellingen

van artikel 29 van het Kinderrechtenverdrag:

Volledige ontplooiing van het kind
Respect voor mensenrechten en

fundamentele vrijheden
Respect voor eigen culturele identiteit

en voor andere culturen
Voorbereiding op verantwoordelijk

leven in een vrije samenleving
Respect voor de natuurlijke omgeving

Internationale verdragen gaan vóór nationale wetten. Ze vormen als het ware het raamwerk waarbinnen nationale regels gemaakt moeten worden.

Dat betekent dat onze wetten hiermee in lijn moeten zijn. Het is dan ook niet de bedoeling dat een onderwijsinstelling wordt gevraagd zulke verdragen te negeren. Goed burgerschapsonderwijs betekent juist dat we samen leren om deze afspraken te respecteren en na te leven.

De sprekers:

Li An Phoa – Drinkable Rivers

Filosoof, ecoloog en oprichter van Drinkable Rivers. Zij laat zien hoe drinkbaar water symbool kan staan voor een gezonde samenleving — en hoe onderwijs daaraan kan bijdragen.

https://drinkablerivers.org/